Μαρία Μανουσάκη: «Η World Jazz δεν αντικαθιστά την παράδοση, αλλά τη συστήνει ξανά στον κόσμο»
Γράφει η Ιλένια Χρίστου
Ανάμεσα στη Μεσόγειο και τη Νέα Υόρκη, στην εσωτερικότητα της σύνθεσης και την εκρηκτική ενέργεια της ζωντανής σκηνής, η Μαρία Μανουσάκη χαράζει τη δική της διαδρομή στη σύγχρονη jazz και world μουσική. Αντλώντας έμπνευση από τις κρητικές παραδόσεις και τη διεθνή της εμπειρία, συνδυάζει τον αυτοσχεδιαστικό λόγο της jazz με μελωδίες και ρυθμούς της Μεσογείου, διαμορφώνοντας έναν ήχο με έντονη προσωπική σφραγίδα και διεθνή χαρακτήρα.
Σήμερα, εγκατεστημένη στα Χανιά, μετά από πολλά χρόνια διαμονής της στην Αμερική, η Μαρία συνεχίζει να δημιουργεί, να επιμελείται το Vlatos Jazz Festival και να ταξιδεύει στην Ευρώπη, αναζητώντας το σημείο όπου η κρητική παράδοση συναντά τη νεοϋορκέζικη jazz.
Με αφορμή την επερχόμενη εμφάνιση στο Half Note Jazz Club την Τετάρτη 14 Ιανουαρίου και την πρόσφατη κυκλοφορία του album της «Behind Closed Doors», η διεθνώς αναγνωρισμένη βιολονίστρια και συνθέτρια μιλά στο Μουσικόγραμμα για τη δημιουργία ως πράξη ενδοσκόπησης, την επιστροφή στις ρίζες, τη δύναμη της συλλογικότητας και τη σκηνή ως χώρο ελευθερίας. Μια συζήτηση για το φως και το σκοτάδι, την απώλεια και την αναγέννηση, αλλά και για το πώς η προσωπική εμπειρία μετατρέπεται σε κοινό μουσικό βίωμα.
Μαρία, επιστρέφεις στην Αθήνα την Τετάρτη 14 Ιανουαρίου για μια μοναδική εμφάνιση στο Half Note Jazz Club με "Μουσικές της Μεσογείου". Πώς, αλήθεια, αποτυπώνεται η Μεσόγειος στο πρόγραμμά σου;
Η μεσογειακή μουσική είναι ο ήχος της συναυλίας. Θα παιχτούν κομμάτια από διάφορα μέρη της Ελλάδος και του κόσμου, αλλά με έναν αρκετά μεσογειακό τρόπο, δηλαδή μονά μέτρα, 7/8 η 9/8. Μελωδίες που θυμίζουν Μεσόγειο. Το ύφος της μουσικής που έχει μέσα τα μακάμ. Και άλλους μουσικούς δρόμους. Μέσα σε όλα αυτά διατηρώ όμως τη λυρική, «τραγουδιστή» ποιότητα του βιολιού.
Θα ακούσουμε κομμάτια από το τελευταίο album σου, «Behind Closed Doors». Ένας τίτλος που παραπέμπει σε έναν εσωτερικό, προσωπικό κόσμο. Ποια είναι η ιστορία πίσω από τη δημιουργία του;
Αυτό το album αντανακλά θέματα απώλειας, θλίψης και αναγέννησης. Το ομότιτλο κομμάτι γεννήθηκε κατά τη διάρκεια της πρώτης καραντίνας. Εκείνη την περίοδο ζούσα και εργαζόμουν στη Νέα Υόρκη για σχεδόν μια δεκαετία. Όταν ξέσπασε η πανδημία, αποφάσισα να επιστρέψω στα Χανιά, στον τόπο του πατέρα μου, νομίζοντας πως η κατάσταση δεν θα κρατούσε παραπάνω από δύο μήνες. Αυτή η περίοδος μοναξιάς και ενδοσκόπησης πυροδότησε για 'μένα ένα εσωτερικό και συγκινησιακό μουσικό ταξίδι, γεφυρώνοντας το παρελθόν με το παρόν.
Πώς ισορροπείς ανάμεσα στην εσωστρέφεια του album και την εξωστρέφεια της ζωντανής σκηνής;
Είναι μια ενδιαφέρουσα ερώτηση! Παρόλο που είμαι πολύ επικοινωνιακός χαρακτήρας, οι στιγμές της μοναξιάς μου είναι πολύτιμες για τη δημιουργία. Στη μουσική μου υπάρχει μια έντονη εσωτερικότητα και ένας στοχασμός – είναι η στιγμή που κοιτάζω μέσα μου, για να βρω την έμπνευση. Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι είμαι μελαγχολικός άνθρωπος. Αντίθετα, θεωρώ ότι αυτή η εσωτερική αναζήτηση είναι που τροφοδοτεί τη φλόγα και το πάθος μου. Έτσι, όταν ανεβαίνω στη σκηνή, όλη αυτή η ενέργεια μεταμορφώνεται σε μια δυναμική εξωστρέφεια. Το κοινό δεν βλέπει τη "σιωπή" της δημιουργίας, αλλά την έκρηξη και τη ζωντάνια που προκύπτει από αυτήν.
Έζησες πολλά χρόνια στη Νέα Υόρκη, διαγράφοντας μια σημαντική καλλιτεχνική διαδρομή. Από το Berklee College of Music στη Βοστώνη μέχρι την έναρξη της συναυλίας του Sting στη σκηνή του Lincoln Center και την εμφάνισή σου σε live video clip της Adele – ποια στιγμή θεωρείς καθοριστική στην πορεία σου;
Για 'μένα, οι πιο σημαντικές μουσικές στιγμές δεν ήταν εκείνες που θεωρούνται κάπως “glamorous”. Ήταν εκείνες οι κρύες νύχτες σε μικρά, υπόγεια jazz clubs της Νέας Υόρκης. Εκεί, παίζοντας δίπλα σε σπουδαίους μουσικούς της σύγχρονης σκηνής, ένιωσα απέραντη συγκίνηση και τη δύναμη της μουσικής επικοινωνίας. Αυτές οι αυθεντικές στιγμές, μακριά από τα μεγάλα φώτα, είναι που διαμόρφωσαν την ταυτότητά μου και τον ήχο μου περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.
Και μετά από όλα αυτά, λοιπόν, επιστρέφεις μόνιμα στην Κρήτη μετά την πανδημία. Πώς σε επηρέασε αυτή η επιστροφή στις ρίζες σου;
Δεν ξέρω αν θα είναι μόνιμο δε νομίζω ότι υπάρχει αυτή η λέξη στο λεξιλόγιο μου (χαχαχα).
Αρχικά να πω ότι εγώ δεν έχω μεγαλώσει στην Κρήτη, τα περισσότερα χρόνια μου τα πέρασα στην Αθήνα. Όταν όμως μετακόμισα στη Νέα Υόρκη το 2011, οι γονείς μου μετακόμισαν στα Χανιά στον τόπο του πατέρα μου. Έτσι, περνούσα τα καλοκαίρια μου στα Χανιά ευχάριστα. Από πάντα είχα έρωτα με τον τόπο.
Ασχολούμαι αρκετά χρόνια με την επιμέλεια του Φεστιβάλ Vlatos Jazz. Για ένα διάστημα ασχολήθηκα και με ένα δικό μου Φεστιβάλ που λεγόταν Διεθνές Μουσικό Φεστιβάλ Κρήτης, φέρνοντας καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο με πιο πολλή έμφαση στην τζαζ μουσική. Έχω στήσει ένα κουαρτέτο εγχόρδων με τη μουσική του Αμερικανού jazz σύνθετη Cole Porter. Ταξιδεύω στην Ευρώπη, να παρουσιάσω τη μουσική μου και γενικώς προσπαθώ να είμαι δραστήρια -όσο γίνεται φυσικά- σε ένα νησί όπως είναι η Κρήτη, που η μεγαλύτερη έμφαση είναι η κρητική μουσική. Πέρα απ' όλα αυτά, απολαμβάνω τη φύση, τον τόπο και την ηρεμία.
Πώς συνομιλούν μεταξύ τους οι κρητικές παραδόσεις και η νεοϋορκέζικη jazz στη μουσική σου; Υπάρχουν στιγμές που αυτοί οι δύο κόσμοι συγκρούονται ή πάντα βρίσκουν κοινό έδαφος;
Δεν θεωρώ ότι στη μουσική μπορείς να έρθεις σε σύγκρουση, όταν υπάρχουν εξαιρετικοί καλλιτέχνες με γνώσεις, με συναίσθημα, με ευαισθησίες και με αγάπη στη μουσική. Γίνεται ένα αμάλγαμα και ένα πάντρεμα πολύ όμορφο και συγκινητικό!
Θεωρείς ότι η world jazz μπορεί να κρατήσει ζωντανές τις παραδοσιακές μουσικές ή υπάρχει κίνδυνος να χαθεί κάτι στη μετάφραση;
Πάντα υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί κάτι στη "μετάφραση" και γι' αυτό είναι απαραίτητο να υπάρχουν οι παραδοσιακοί μουσικοί που λειτουργούν ως θεματοφύλακες της αυθεντικότητας. Ωστόσο, για εμάς που επιλέγουμε ένα ευρύτερο μουσικό πλαίσιο και "παντρεύουμε" την παράδοση με σύγχρονα στοιχεία, ο στόχος είναι άλλος: δεν προσπαθούμε να αναπαράγουμε το παρελθόν, αλλά να διατηρήσουμε ζωντανή τη γεύση και το άρωμά του. Η World Jazz δεν αντικαθιστά την παράδοση, αλλά τη συστήνει ξανά στον κόσμο, δίνοντάς της μια νέα πνοή και μια παγκόσμια γλώσσα.
Στο Half Note θα σε συνοδεύσουν εξαιρετικοί μουσικοί. Πώς επιλέγεις τους συνεργάτες σου και τι αναζητάς σε μια μουσική συνεργασία;
Για 'μένα, η επιλογή των συνεργατών μου είναι το 50% της μουσικής. Αναζητώ ανθρώπους που δεν είναι απλώς δεξιοτέχνες, αλλά έχουν δική τους φωνή. Στη σκηνή, θέλω όλοι οι καλλιτέχνες να νιώθουν την ελευθερία να είναι ο εαυτός τους. Παρόλο που οι συνθέσεις είναι δικές μου, δίνω πολύ χώρο στον αυτοσχεδιασμό και την προσωπική έκφραση. Δεν θέλω να "εκτελούν" τη μουσική μου, αλλά να τη συν-διαμορφώνουμε. Αυτή η ανοιχτή επικοινωνία πάνω στη σκηνή είναι που κάνει κάθε εμφάνιση μοναδική, αφού η μουσική "αναπνέει" μέσα από το βίωμα κάθε μουσικού εκείνη τη στιγμή. Είμαι πολύ χαρούμενη που στη σκηνή του Half Note θα έχω δίπλα μου τον Δημήτρη Βερδίνογλου στο πιάνο, τον Μιχάλη Ευδαίμων στο μπάσο, τον Αλέκο Ρούπα στα κρουστά καθώς και ξεχωριστούς προσκεκλημένους, την Ελένη στο τραγούδι και τον Ζαχαρία Σπυριδάκη στη λύρα.
Στη μουσική σου συναντάμε έννοιες όπως φως, σκοτάδι, απώλεια, θλίψη αλλά και αναγέννηση. Είναι προσωπικές αφετηρίες ή συλλογικά βιώματα;
Θεωρώ ότι η αφετηρία είναι πάντα βαθειά προσωπική, αλλά ο προορισμός είναι συλλογικός. Το άλμπουμ αυτό γεννήθηκε από μια εσωτερική ανάγκη να διαχειριστώ μια διπλή απώλεια: τη ζωή που άφησα πίσω στη Νέα Υόρκη, αλλά κυρίως τον χαμό του πατέρα μου. Η επιστροφή στις ρίζες μου στα Χανιά δεν ήταν μόνο μια χωροταξική αλλαγή, αλλά ένα ταξίδι μέσα στο πένθος και την αναζήτηση της αναγέννησης
Ποια από αυτά τα στοιχεία κυριαρχεί περισσότερο στη δημιουργία σου αυτή την περίοδο;
Αυτό το διάστημα η ηρεμία, η συλλογικότητα, οι δικοί μου άνθρωποι και η φύση.
Ποιο είναι το επόμενο καλλιτεχνικό σου βήμα και ποιοι είναι οι στόχοι σου για την νέα χρονιά;
Στόχος μου είναι να παρευρεθώ σε παραπάνω Φεστιβάλ παγκοσμίως. Στόχος μου είναι να ξεκινήσω καινούριες συνθέσεις. Στόχος μου είναι να βρω επιτέλους έναν manager να με αναλάβει, διότι είναι πολύ κουραστικό για έναν μουσικό να τα κάνει όλα μόνος του - χρειάζεσαι ανθρώπους να βοηθήσουν. Είμαστε στα σκαριά όμως να γίνει κι αυτό.
Εύχομαι όλα να ευοδωθούν!
Ευχαριστώ πολύ!
ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
Σχολιάστε