Mίνως Μάτσας:«Το τραγούδι είναι μια σοβαρή πράξη που στοχεύει απευθείας στην καρδιά»

6/9
Σχολιάστε

Γράφει η Αρετή Κοκκίνου

Φωτογραφίες: Μαρίζα Καψαμπέλη

Το δημιουργικό έργο του συνθέτη, στιχουργού και μουσικού παραγωγού Μίνωα Μάτσα είναι γνωστό, όπως και η παρακαταθήκη της οικογένειάς του στην ελληνική μουσική ιστορία. Η παρούσα συνέντευξη επικεντρώνεται στην παράσταση «Τα Ρεμπέτικα II+ Fado Tango & Blues», όπου ο συνθέτης επέλεξε να ασχοληθεί με τρία χαρακτηριστικά και αγαπητά στο ελληνικό κοινό είδη λαϊκής μουσικής.

Η επιλογή δικαιώθηκε με την επιτυχία της περσινής παράστασης, που εξάντλησε τα εισιτήρια του Ηρωδείου. Ως φυσική συνέχεια, η δεύτερη παράσταση παρουσιάζεται με ανανεωμένο υλικό στις 16 Σεπτεμβρίου στον ίδιο εμβληματικό χώρο. Το ζητούμενο; Κατά τον κ. Μάτσα «Τα τραγούδια των καταφρονεμένων ανθρώπων. Τα διαμάντια που άντεξαν στον χρόνο… Πρωταγωνιστές είναι τα τραγούδια αυτά και όχι εμείς», κάτι που, δυστυχώς, με την υπερβολική έμφαση στην εικόνα τείνουμε να ξεχνάμε πλέον.

Κύριε Μάτσα, καλώς ορίσατε στο Μουσικόγραμμα. Ξεκινώ την κουβέντα μας, ενθυμούμενη μία παλαιότερη δήλωσή σας, ότι «Τα ρεμπέτικα, όπως και τα blues, τα fado και τα tango είναι τραγούδια που πέρασαν από γενιά σε γενιά και η αξία τους παραμένει αναλλοίωτη. Εκφράζουν τον πόνο, τη χαρά, τον έρωτα, την τάση φυγής αλλά και τα βάσανα των ανθρώπων που δυστυχώς δεν τελειώνουν ποτέ… Τα τραγούδια του κόσμου είναι κραυγές από άκρη σ' άκρη, είναι θεμέλιοι λίθοι του πολιτισμού μας». Υπάρχει συνέχεια στη λαϊκή δημιουργία σήμερα; Σε ποια σύγχρονα είδη θα βλέπατε αυτά τα στοιχεία;

Είναι αλήθεια πως η δημιουργία δεν τελειώνει ποτέ. Ειδικά, όταν γεννιέται από την ανάγκη του ανθρώπου να ελευθερωθεί από τα δεσμά που τον εγκλωβίζουν. Άρα, ναι, υπάρχει συνέχεια, γιατί τα βάσανα των ανθρώπων δεν τελειώνουν δυστυχώς ποτέ. Ούτε η ανάγκη έκφρασης. Αλλά ταυτόχρονα και η ανάγκη για γλέντι και χαρά, για έρωτα. Φυσικά υπάρχει συνέχεια, για παράδειγμα, στην hip hop και rap μουσική και είναι στο χέρι μας να επιλέξουμε τους σοβαρούς εκπροσώπους του είδους. Γιατί λαϊκή δημιουργία είναι και αυτή. Γεννιέται από την ανάγκη επιβίωσης και από την αντίδραση σε ό,τι καταπιέζει τις σημερινές γενιές.

Σε συνέχεια της προηγούμενης ερώτησης, ποια πιστεύετε πως είναι η σχέση των σύγχρονων ακροατών με το τραγούδι την εποχή του mp3 και της διαδικτυακής πλατφόρμας; Το ρωτώ, σκεπτόμενη και την εμπειρία σας μέσα από την σημαντική οικογενειακή σας ιστορία.

Το τραγούδι είναι μια σοβαρή πράξη, υπεύθυνη, γιατί μας ενώνει σε έναν κοινό μύθο. Και στοχεύει απευθείας στην καρδιά. Στο μέσα μας. Η σχέση αυτή δεν θα αλλάξει όσο και αν αλλάζει το μέσο.Ίσα ίσα που σήμερα υπάρχει ευκολότερη πρόσβαση σε όλα τα είδη παγκοσμίως. Ποτέ δεν θα πάψει ο άνθρωπος να ονειρεύεται, να παρηγορείται και να αισθάνεται παρέα με ένα τραγούδι.

Πιστεύετε ότι το λαϊκό τραγούδι (όχι μόνο το δικό μας, αλλά διεθνώς) παραμένει αυθεντικό μόνο “παράνομα σε απρόσιτες και απομακρυσμένες κρυψώνες, κάπου στα πέριξ”, λόγια του Μάνου Χατζιδάκι που κι εσείς έχετε αναφέρει. Οι μεγάλοι συναυλιακοί χώροι, η μαζική ακρόαση, οι διασκευές και οι πλούσιες ενορχηστρώσεις αναδεικνύουν ή αλλοιώνουν το συναισθηματικό περιεχόμενο των τραγουδιών αυτών;

Ο Χατζιδάκις αναφερόταν στον πλούτο των ρεμπέτικων τραγουδιών, τα οποία ανακάλυψε, ως νέος, ψάχνοντας σε μια εποχή, που όλα είχαν ρημάξει, να βρει κάτι αυθεντικό. Αυτή η ιστορία έκλεισε εκεί. Ήρθε σε επαφή με κάτι που λογικά τον συντάραξε και το έφερε στην επιφάνεια, προσπαθώντας να το επικοινωνήσει στους Αθηναίους που αγνοούσαν την ύπαρξή του, αφού παιζόταν σε μέρη που δεν είχαν πρόσβαση. Όταν κάτι γίνεται μόδα, παύει να επιτελεί το ρόλο για τον οποίο γεννήθηκε.

Σαφώς η μαζική ακρόαση δεν ευνοεί το αυθεντικό συναίσθημα, αλλά εκπληρώνει άλλες ανάγκες, όπως η εκτόνωση. Σήμερα υπάρχουν όλα και υπάρχει κοινό για καθετί. Απομένει στον καθένα να διαλέξει αυτό που τον γεμίζει, που του δημιουργεί ανάταση πνευματική. Δεν συμφωνώ με τις ταμπέλες. Έχουμε την ελευθερία να πάμε σε μια μαζική συγκέντρωση, σε ένα κουτούκι ή σε ένα φιλικό σπίτι και να γίνουμε κοινωνοί μιας μουσικής “τελετουργίας”, χωρίς να ξεχνάμε πως δεν είναι όλα για όλους. Αυτό που νιώθω σίγουρα είναι πως -ειδικά σήμερα- ο κόσμος διψάει για αλήθεια, όπου κι αν βρίσκεται, με όποια ρούχα κι αν είναι αυτή ντυμένη. Λιτές ή όχι ενορχηστρώσεις, διασκευές ή ορίτζιναλ, το θέμα για 'μένα είναι εάν υπάρχει αλήθεια.

Τα λαϊκά και παραδοσιακά στοιχεία έχουν χρησιμοποιηθεί από πάρα πολλούς σύγχρονους Έλληνες συνθέτες (και από εσάς βέβαια) στις πρωτότυπες συνθέσεις τους, χαρίζοντας πάντα χρώμα και συναίσθημα. Θα θέλατε να μας πείτε δυο λόγια για την ενσωμάτωση των στοιχείων αυτών στο δικό σας έργο, τόσο τους κύκλους τραγουδιών, όσο και τη μουσική για θέατρο, κινηματογράφο και τηλεόραση;

Δεν είναι δυνατόν ένας συνθέτης να μην πατάει επάνω στην παράδοση, ό,τι σημαίνει αυτό για τον καθένα. Το θέμα είναι πώς φιλτράρεις τα στοιχεία του παρελθόντος και πώς τα μετουσιώνεις σε κάτι δικό σου, κάτι που έχει τη δική σου μουσική γλώσσα. Όπως ξέρετε, το μουσικό αλφάβητο είναι ένα. Το πώς ένας συνθέτης επηρεάζεται από το παρελθόν δείχνει τελικά την προσωπικότητά του.

Βρίσκω πολύ ενδιαφέρον το πώς μπορεί να γίνει η διαχείριση, ενορχηστρωτικά, των τεσσάρων διαφορετικών μουσικών ειδών που παρουσιάζονται, ώστε να ενσωματωθούν σε μια ενιαία παράσταση. Θα θέλατε να μας μιλήσετε γι αυτό;

Κοιτάξτε... η συναυλία έχει δύο μέρη. Στο πρώτο παρουσιάζουμε κάποια ρεμπέτικα, τα οποία έχω ανασυνθέσει, κρατώντας πάντα την πρώτη συγκίνηση το πρώτο αίσθημα, όταν τα πρωτοάκουσα. Κάποια είναι τολμηρά, θα έλεγα. Στο δεύτερο μέρος της συναυλίας παίζουμε τα ρεμπέτικα στην αυθεντική τους -όσο γίνεται-εκδοχή μαζί με τα fado, τα tango και τα blues, επίσης στις αυθεντικές τους εκτελέσεις. Και όλα μπλέκονται όμορφα σαν να είναι ένα είδος ουσιαστικά. Γιατί όλα τα τραγούδια αυτά γεννήθηκαν από ανθρώπους που τα τραγούδησαν, για να αντέξουν στις δυσκολίες. Κι έτσι ουσιαστικά δεν διαφέρουν. Το κοινό πέρισυ το ένιωσε αυτό.

Ο δεύτερος κύκλος που παρουσιάζεται φέτος έχει διαφορές και καινοτομίες σε σχέση με την περσινή sold out παράσταση που πραγματοποιήθηκε επίσης στο Ηρώδειο;

Ναι, πράγματι... η συναυλία φέτος διαφοροποιείται σχετικά, ως προς το ρεπερτόριο. Αλλά η ιδέα είναι η ίδια: Τα τραγούδια των καταφρονεμένων ανθρώπων. Τα διαμάντια που άντεξαν στον χρόνο. Συνθέσαμε με τους εξαιρετικούς συνεργάτες μου μια βραδιά, με στόχο την μουσική απόλαυση. Πρωταγωνιστές είναι τα τραγούδια αυτά και όχι εμείς.

Πρόκειται για μια παράσταση που παρουσιάζει ενδιαφέρον για ακροατές και εκτός συνόρων της χώρας μας. Θα ήταν στα σχέδιά σας κάτι τέτοιο;

Φυσικά, είναι κάτι το οποίο έχω στο πρόγραμμα να κάνω. Γιατί τα τραγούδια αυτά δεν έχουν σύνορα. Απευθύνονται σε όσους είναι ανοιχτοί να ακούσουν με την καρδιά τους. Και πιστέψτε με είναι πολλοί και δεν έχουν εθνικότητα ή γλώσσα. Ας αφήσουμε και κάτι να μας ενώνει σε αυτούς τους βάρβαρους καιρούς που ζούμε. Και αυτό είναι σίγουρα η μουσική και το τραγούδι.

Έχετε απόλυτο δίκιο... σας ευχαριστώ για την όμορφη κουβέντα.

Κι εγώ σας ευχαριστώ.