Γιώργος Καγιαλίκος: «Διαφωνώ με την προχειρότητα που παρουσιάζεται ως καλλιτεχνική άποψη»
Γράφει η Μίνα Μαύρου
"Το σωστό είναι να αφήσεις το ποίημα να συναντήσει τη δική σου ζωή. Πολλά από αυτά τα ποιήματα άγγιξαν δικές μου απώλειες, δικούς μου φόβους, δικές μου σιωπές", μας λέει ο συνθέτης Γιώργος Καγιαλίκος, με αφορμή την κυκλοφορία της καινούργιας του δισκογραφικής δουλειάς, "Ελάχιστη αίσθηση", με μελοποιημένα ποιήματα της αείμνηστης Κικής Δημουλά.
Τον Γιώργο Καγιαλίκο, έχω τη χαρά να τον παρακολουθώ χρόνια πια... όποτε όμως παρουσιάζει μία καινούργια δουλειά, είναι σαν να τον αντικρίζω, ως δημιουργό, για πρώτη φορά! Η φρεσκάδα, η πρωτοτυπία, αλλά πάνω απ' όλα το θάρρος του να τολμάει να συστήνει τη μουσική του, μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα, είναι εντυπωσιακό!
Κάπως έτσι κάνει και σήμερα...
Γιώργο, εδώ και λίγο καιρό κυκλοφορεί η καινούργια σου δισκογραφική δουλειά με μελοποιημένα ποιήματα της Κικής Δημουλά, που τιτλοφορείται «Ελάχιστη αίσθηση». Με ποια αφορμή προέκυψε αυτή η συνθήκη;
Η αφορμή ήταν η παρότρυνση του Γιάννη Ευθυμιάδη να μελοποιήσω το ποίημα «Ο πληθυντικός αριθμός», για τις ανάγκες μιας παράστασης και μετέπειτα η ενθάρρυνση της Έλσης Δημουλά να συνεχίσω και να ολοκληρώσω έναν κύκλο. Όμως Κική Δημουλά υπήρχε μέσα μου πολλά χρόνια, σαν μια ήσυχη παρουσία. Διάβαζα τα ποιήματά της σε διαφορετικές φάσεις της ζωής μου και κάθε φορά τα καταλάβαινα αλλιώς. Η «Ελάχιστη αίσθηση» προέκυψε σαν μια ανάγκη συνομιλίας, σαν μια προσπάθεια να σταθώ απέναντι σε αυτά τα ποιήματα με σεβασμό, αλλά και με τη δική μου μουσική φωνή.
Η ποίηση της Δημουλά είχε και συνεχίζει να έχει μεγάλη επίδραση σε όλους μας και σταθερά στη νεώτερη γενιά. Το γεγονός αυτό το έλαβες υπόψιν σου κατά τη διάρκεια της μεταφοράς των στίχων της στην παρτιτούρα σου; Σε άγχωσε ενδεχομένως;
Ναι, θα έλεγα πως με φόρτωσε ευθύνη. Όχι όμως φόβο. Ήξερα ότι αγγίζω ένα υλικό που πολλοί αγαπούν βαθειά, που το έχουν κάνει δικό τους. Αυτό όμως δεν πρέπει να σε παραλύσει. Αν μπεις σε αυτή τη διαδικασία, πρέπει να είσαι αληθινός. Να μην προσπαθήσεις να εντυπωσιάσεις, αλλά να υπηρετήσεις το ποίημα. Αν είσαι καθαρός απέναντι σε αυτό, τότε το άγχος μετατρέπεται σε συγκέντρωση.
Η Δημουλά έδινε πολύ μεγάλη σημασία στις σιωπές… μιλούσε πολύ συχνά γι' αυτές… Θυμάμαι πριν από κάποια χρόνια που πάλι μιλούσαμε για μελοποιημένη ποίηση, μου είχες πει κατά λέξη: «Όταν ένας συνθέτης μπαίνει στην περιπέτεια της μελοποίησης, οφείλει να ανακαλύψει τους κώδικες και να σπάσει τις σιωπές τους». Το ίδιο εφάρμοσες και εδώ ή υπήρχε κάποια διαφορά;
Όλα τα ποιήματα είναι σιωπηλά τυπωμένα στο χαρτί και η μουσική έρχεται να σπάσει τη σιωπή τους. Αλλά και στη μουσική οι παύσεις, τα κενά, οι αναπνοές έχουν ισότιμο ρόλο με τις νότες. Oι σιωπές σε αυτά τα ποιήματα είναι σχεδόν λέξεις. Δεν ήθελα να τις σκεπάσω. Προσπάθησα να αφήσω χώρο στη φωνή, χώρο στη φράση, χώρο στον ακροατή. Δεν με ενδιέφερε να «γεμίσω» τα τραγούδια, αλλά να αναπνέουν. Υπάρχουν σημεία που η μουσική κάνει ένα βήμα πίσω, για να ακουστεί αυτό που δεν λέγεται.
Στους περισσότερους από εμάς μάς αρέσει να διαβάζουμε ή να απαγγέλουμε το έργο της Κικής Δημουλά. Με την μελοποίηση τι γίνεται; Προσπάθησες να μπεις στην ψυχολογία της στιγμής της ή έκανες αντικατοπτρισμό δικών σου εμπειριών ζωής;
Περισσότερο το δεύτερο. Δεν πιστεύω ότι μπορείς - ούτε πρέπει - να μπεις πλήρως στο μυαλό ενός άλλου ανθρώπου. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να αφήσεις το ποίημα να συναντήσει τη δική σου ζωή. Πολλά από αυτά τα ποιήματα άγγιξαν δικές μου απώλειες, δικούς μου φόβους, δικές μου σιωπές. Η μουσική γεννήθηκε εκεί, σε αυτό το κοινό έδαφος. Πιστεύω ότι η μελοποίηση είναι πάντα μια συνάντηση.
Υπάρχει κάποιο ποίημα, από αυτά που μελοποίησες, που σε εκφράζει απόλυτα;
Το «Υπό το μηδέν». Γιατί εκεί η έννοια της συναισθηματικής θερμοκρασίας γίνεται σχεδόν σωματική. Είναι ένα ποίημα γυμνό, χωρίς υπερβολή, για το σημείο που νιώθεις ότι όλα λειτουργούν μηχανικά. Νομίζω όλοι έχουμε περάσει από εκεί, έστω και για λίγο.
Είναι το μόνο ποίημα που δεν ερμηνεύω εγώ - επέλεξα να ακούγεται η φωνή της ποιήτριας - και αυτό με συγκινεί πολύ.
Κάποιοι ισχυρίζονται ότι η ποίηση του Ρίτσου σχεδόν απαιτεί τη μουσική. Με την ποίηση της Δημουλά τι ακριβώς συμβαίνει;
Η ποίηση της Δημουλά δεν απαιτεί τη μουσική. Αντίθετα, είναι σαν να σου λέει «πρόσεχε»! Αν της βάλεις μουσική, το κάνεις με δική σου ευθύνη. Είναι μια ποίηση εσωτερική, χαμηλόφωνη, σχεδόν αντιμουσική θα έλεγα. Αυτό όμως είναι και το ενδιαφέρον.
Η δουλειά αυτή κυκλοφόρησε σε εκατό cd από τον ΜΕΤΡΟΝΟΜΟ του Θανάση Συλιβού για τους τυχερούς που τα απέκτησαν ή και για όσους προλαβαίνουν να αγοράσουν τα τελευταία. Τι απαντάς σε εκείνους που αναρωτιούνται αν ένα cd ή ένας δίσκος είναι ένα καλό δώρο για τους αγαπημένους τους;
Κυκλοφόρησε σε εκατό συλλεκτικά cd με δωρεάν διάθεση από τον ΜΕΤΡΟΝΟΜΟ του Θανάση Συλιβού που από την αρχή στήριξε αυτή την προσπάθεια. Το cd συνοδεύει ένθετο βιβλιαράκι με γραμματοσειρά που δημιουργήθηκε από τον γραφικό χαρακτήρα της Κικής Δημουλά και φωτογραφίες από προσωπικά αντικείμενα της ποιήτριας που φωτογραφήθηκαν ειδικά για την έκδοση. Νομίζω πως ένας δίσκος είναι από τα πιο ουσιαστικά δώρα. Είναι κάτι χειροπιαστό, κάτι που δείχνει σκέψη, δεν είναι απρόσωπο. Είναι μια πρόταση ακρόασης, ένας χρόνος που χαρίζεις στον άλλον. Και ειδικά αυτή η δουλειά, θέλει χρόνο, όχι βιασύνη.
Αν πω τώρα εγώ ότι θα ήθελα αυτή η δουλειά να κυκλοφορήσει σε βινύλιο, θα με θεωρήσεις ρομαντική;
Καθόλου. Αντίθετα, θα έλεγα ότι το βινύλιο είναι ένας ωραίος τρόπος να επιστρέψεις σε μια πιο ουσιαστική σχέση με τη μουσική. Το cd είναι το μέσο, με το οποίο κυκλοφόρησε αυτή η δουλειά και χαίρομαι πολύ γι' αυτό, αλλά σίγουρα το βινύλιο έχει έναν άλλον χαρακτήρα. Είναι πιο τελετουργικό. Θέλει να σηκωθείς να γυρίσεις την πλευρά, να ακούσεις χωρίς να κάνεις κάτι άλλο ταυτόχρονα. Και αυτή η δουλειά, με τη θεματολογία και τη χαμηλόφωνη διάθεσή της, νομίζω πως θα ταίριαζε πολύ σε μια τέτοια ακρόαση. Κι εγώ θα ήθελα σε μια δεύτερη έκδοση στο μέλλον να κυκλοφορήσει σε βινύλιο.
Εμφανίζεσαι συχνά σε γνωστούς μουσικούς χώρους στην Αθήνα, παρουσιάζοντας διάφορες μουσικές παραστάσεις, είτε ως συνθέτης, είτε ως ερμηνευτής ή και τα δύο! Επειδή έχω παρακολουθήσει προγράμματά σου, έχω να πω ότι το ρεπερτόριό σου, κάθε φορά ανανεώνεται, τιμώντας συνεργασίες σου, όπως δημιουργίες με Γιοβάννα, Δημήτρη Λέντζο, Γιάννη Ευθυμιάδη, τώρα Κική Δημουλά και πολλούς άλλους βεβαίως… Οι χώροι γεμίζουν… μήπως τελικά το κοινό που σε ακολουθεί είναι … πιο μυημένο ή μάλλον υποψιασμένο από κάποιο άλλο που αρκείται στο πρόσκαιρο «έντεχνο» σουξέ της εκάστοτε εποχής;
Θα έλεγα πιο πρόθυμο να ακούσει. Δεν έρχεται για το εύκολο ή το αναμενόμενο. Έρχεται, για να συμμετάσχει σε μια διαδικασία, να ακούσει μια ιστορία. Αυτό είναι για 'μένα το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο.
Συνεπώς ο δρόμος για έναν συνθέτη με αυστηρές επιλογές, όπως εσύ… είναι ανηφορικός;
Είναι, ναι. Αλλά αν δεν ήταν, κάτι θα πήγαινε λάθος. Ο δύσκολος δρόμος σε κρατάει σε εγρήγορση. Αυτό που με κουράζει δεν είναι η δυσκολία, αλλά η προχειρότητα που παρουσιάζεται ως καλλιτεχνική άποψη. Εκεί έχω ένσταση.
Τα πρώτα σχέδια που δρομολογείς για το 2026 ποια είναι;
Το βασικό σχέδιο είναι η κυκλοφορία της νέας μου δισκογραφικής δουλειάς, η οποία έχει ήδη ολοκληρωθεί στο στούντιο του Κώστα Παρίσση. Πρόκειται για έναν καινούργιο δίσκο, σε στίχους του Ηλία Μάστορη, με ερμηνείες του Μπάμπη Στόκα, του Γιάννη Λεκόπουλου και του Θανάση Χουλιαρά. Αρχές του έτους θα κυκλοφορήσει και ένα πολύ ιδιαίτερο τραγούδι σε στίχους του Απόστολου Στάικου που θα συνοδεύει το καινούργιο του βιβλίο, και φυσικά είμαι πάντοτε στη διαδικασία αναζήτησης της επόμενης καλλιτεχνικής πρόκλησης.
Όλα με το καλό, λοιπόν! Ας κλείσουμε με μία ευχή για την καινούργια χρονιά.
Λιγότερος θόρυβος, περισσότερη ακρόαση. Και να μην φοβόμαστε τη σιωπή.
ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
Σχολιάστε